مرجع
واژه‌نامه فارسی–انگلیسی بینایی ماشین و OpenCV
این واژه‌نامه، معادل‌های استاندارد زبان فارسی برای مفاهیم بینایی ماشین، پردازش تصویر دیجیتال و کتابخانه OpenCV را مشخص و تثبیت می‌کند تا یکدستی در کل مستندات تضمین گردد.
۱. مفاهیم بنیادین و پردازش تصویر (Fundamental Concepts & Image Processing)#
| اصطلاح انگلیسی (English Term) | معادل فارسی مصوب (Persian Translation) | توضیحات کاربردی و اصطلاحات مکمل |
|---|---|---|
| Image Processing | پردازش تصویر | در ترکیب با دیجیتال: پردازش تصویر دیجیتال (Digital Image Processing) |
| Computer Vision | بینایی کامپیوتر (بینایی ماشین) | در متون کاربردی صنعتی معادل «بینایی ماشین» نیز رایج است |
| Pixel | پیکسل (کوچک‌ترین عنصر تصویر) | عنصر تصویر (Pixel) |
| Channel | کانال | کانال‌های رنگی (Color Channels) |
| Grayscale | سطح خاکستری (تک‌رنگ) | تصویر خاکستری (Grayscale Image) |
| Color Space | فضای رنگی | مانند BGR، RGB، HSV، HLS، YCrCb |
| Thresholding | آستانه‌گذاری | تبدیل به تصویر دودویی بر مبنای مقادیر آستانه |
| Adaptive Thresholding | آستانه‌گذاری انطباقی | محاسبه مقدار آستانه بر اساس ناحیه محلی پیکسل |
| Otsu's Binarization | دودویی‌سازی اتسو (Otsu) | روش محاسبه خودکار آستانه بهینه |
| Edge Detection | تشخیص لبه | شناسایی مرزهای تغییرات ناگهانی شدت روشنایی |
| Gradient | گرادیان | بردار شیب یا تغییرات شدت روشنایی پیکسل‌ها |
| Magnitude | بزرگی (اندازه) | اندازه بردار گرادیان |
| Orientation / Direction | جهت (زاویه گرادیان) | زاویه بردار گرادیان |
| Sobel Operator | عملگر سوبل | مشتق‌گیری جهت‌دار در راستای افقی و عمودی |
| Scharr Operator | عملگر شار | بهینه‌سازی شده عملگر سوبل با دقت بالاتر در کرنل‌های کوچک |
| Laplacian | لاپلاسین | مشتق مرتبه دوم تصویر برای تشخیص لبه‌ها |
| Canny Edge Detection | تشخیص لبه کنی (Canny) | الگوریتم چند مرحله‌ای تشخیص لبه بهینه |
| Non-Maximum Suppression (NMS) | حذف غیرماکزیمم | سرکوب مقادیر غیربیشینه جهت نازک‌سازی لبه‌ها |
| Hysteresis Thresholding | آستانه‌گذاری هیسترزیس | استفاده از دو آستانه بالا و پایین برای حفظ پیوستگی لبه‌ها |
| Smoothing / Blurring | هموارسازی / تار کردن | کاهش نویز با فیلترهای پایین‌گذر |
| Gaussian Blur | تاری گاوسی | فیلتر پایین‌گذر بر پایه تابع توزیع گاوسی |
| Median Blur | فیلتر میانه | فیلتر غیرخطی برای حذف نویز نمک و فلفل (Salt & Pepper) |
| Bilateral Filter | فیلتر دوطرفه (دوجانبه) | فیلتر حفظ‌کننده لبه‌ها همزمان با صاف کردن سطوح یکدست |
| Kernel / Filter Mask | کرنل / ماسک فیلتر | ماتریس ضرایب فیلتر |
| Convolution | کانولوشن (درهم‌پیچش) | عملگر ضرب ماتریسی محلی و جمع مقادیر |
| Morphological Operations | عملیات مورفولوژیک (ریخت‌شناسی) | پردازش مبتنی بر شکل ساختاری عناصر تصویر |
| Erosion | فرسایش (Erosion) | کاهش مرز اشیاء پیش‌زمینه |
| Dilation | اتساع / گسترش (Dilation) | گسترش مرز اشیاء پیش‌زمینه |
| Opening | باز کردن (Opening) | فرسایش و به دنبال آن اتساع |
| Closing | بستن (Closing) | اتساع و به دنبال آن فرسایش |
| Morphological Gradient | گرادیان مورفولوژیک | اختلاف بین اتساع و فرسایش یک تصویر |
| Top Hat | تاپ‌هت (کلاه لبه‌دار) | اختلاف تصویر اصلی و باز شده آن |
| Black Hat | بلک‌هت (کلاه سیاه) | اختلاف تصویر بسته شده و تصویر اصلی |
| Structuring Element | عنصر ساختاری (کرنل ساختاری) | شکل هندسی مرجع در مورفولوژی مانند مستطیل، بیضی و صلیب |
| Image Pyramids | هرم‌های تصویری | نمایش چند مقیاسی تصویر |
| Gaussian Pyramid | هرم گاوسی | نمونه‌برداری کاهشی تصویر پس از اعمال فیلتر گاوسی |
| Laplacian Pyramid | هرم لاپلاسین | تفاوت بین سطوح هرم گاوسی جهت بازیابی جزئیات |
۲. کانتورها و ویژگی‌های ساختاری (Contours & Structural Features)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Contour | کانتور (خطوط تراز / منحنی‌های مرزی) | منحنی پیوسته متصل‌کننده تمام نقاط مرزی با شدت یکسان |
| Hierarchy | سلسله‌مراتب کانتورها | ساختار درختی روابط پدر و فرزند میان کانتورها |
| Parent / Child / First Child | والد / فرزند / نخستین فرزند | روابط سلسله‌مراتبی توپولوژیک در کانتورها |
| Centroid / Center of Mass | مرکزوار / مرکز جرم | نقطه میانی مختصات شیء |
| Moments | ممان‌ها / گشتاورها | گشتاورهای آماری مرتبه‌های مختلف کانتور |
| Contour Area | مساحت کانتور | تعداد پیکسل‌ها یا مساحت محصور کانتور |
| Contour Perimeter / Arc Length | محیط کانتور / طول قوس | طول خط پیرامونی کانتور |
| Approximation (Douglas-Peucker) | تقریب چندضلعی کانتور | کاهش تعداد نقاط کانتور با کمترین خطای انحراف |
| Convex Hull | پوش محدب (پوشش کوژ) | کوچک‌ترین چندضلعی محدب در برگیرنده کانتور |
| Convexity Defects | نقایص تحدب | گودی‌ها و فرورفتگی‌های بین کانتور و پوش محدب آن |
| Bounding Box / Bounding Rect | جعبه محاطی / مستطیل محاطی | مستطیل راست‌گوشه دربرگیرنده کانتور |
| Rotated Rectangle / Min Area Rect | مستطیل چرخیده با کمترین مساحت | مستطیل کج با چرخش متناسب با جهت شیء |
| Minimum Enclosing Circle | دایره محاطی کمینه | کوچک‌ترین دایره دربرگیرنده کانتور |
| Fitting Ellipse / Fitting Line | برازش بیضی / برازش خط | انطباق بهینه بیضی یا خط بر نقاط کانتور |
| Point Polygon Test | آزمون نقطه در چندضلعی | تعیین وضعیت قرارگیری نقطه (درون، بیرون یا روی مرز) |
| Match Shapes | تطبیق شکل‌ها | مقایسه شباهت شکل دو کانتور با ممان‌های Hu |
۳. هیستوگرام‌ها و تبدیلات (Histograms & Transforms)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Histogram | هیستوگرام (نمودار فراوانی شدت روشنایی) | توزیع آماری فراوانی سطوح خاکستری یا رنگی |
| Bins | بازه‌ها (سطل‌ها / ستون‌های هیستوگرام) | رده‌های تقسیم‌بندی مقادیر در هیستوگرام |
| Histogram Equalization | تعدیل هیستوگرام (یکنواخت‌سازی هیستوگرام) | بهبود کنتراست کلی تصویر |
| CLAHE | تعدیل هیستوگرام تطبیقی با محدودیت کنتراست | Contrast Limited Adaptive Histogram Equalization |
| 2D Histogram | هیستوگرام دوبعدی | هیستوگرام توأم دو کانال رنگی مانند Hue و Saturation |
| Histogram Backprojection | پس‌افکنی هیستوگرام (Backprojection) | قطعه‌بندی تصویر بر اساس تناسب آماری رنگ با مدل الگو |
| Fourier Transform | تبدیل فوریه | انتقال تصویر از حوزه مکان به حوزه فرکانس |
| Discrete Fourier Transform (DFT) | تبدیل فوریه گسسته | نگارش گسسته تبدیل فوریه برای ماتریس‌های دیجیتال |
| Magnitude Spectrum | طیف اندازه (بزرگی فرکانسی) | نمایش بسامدهای موجود در تصویر در مقیاس لگاریتمی |
| High Pass Filter (HPF) | فیلتر بالاگذر | عبور فرکانس‌های بالا (لبه‌ها و جزئیات) و مسدودسازی فرکانس پایین |
| Low Pass Filter (LPF) | فیلتر پایین‌گذر | عبور فرکانس‌های پایین و محو کردن لبه‌ها و جزئیات نویزی |
| Template Matching | تطبیق الگو | جستجو و مکان‌یابی تصویر الگو در تصویر بزرگ‌تر |
| Hough Transform | تبدیل هاف | شناسایی اشکال هندسی منظم (خطوط و دایره‌ها) |
| Hough Lines | تشخیص خطوط با تبدیل هاف | استخراج خطوط در فضای پارامتری (Rho, Theta) |
| Hough Circles | تشخیص دوایر با تبدیل هاف | الگوریتم گرادیان هاف دو مرحله‌ای برای یافتن دایره‌ها |
| Watershed Algorithm | الگوریتم آبخیز (واترشفد) | قطعه‌بندی مبتنی بر نشانگر برای تفکیک اشیاء به‌هم‌چسبیده |
| GrabCut | الگوریتم گرب‌کات (GrabCut) | استخراج تعاملی پیش‌زمینه از پس‌زمینه با مدل‌های برش گراف |
۴. ویژگی‌ها و توصیف‌گرها (Features & Descriptors)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Feature | ویژگی | نقطه یا ناحیه شاخص و یکتا در تصویر |
| Keypoint / Interest Point | نقطه کلیدی / نقطه مورد توجه | موقعیت مکانی دو بعدی ویژگی همراه با مقیاس و جهت |
| Descriptor | توصیف‌گر (بردار ویژگی) | بردار مقادیر عددی توصیف‌کننده ظاهر اطراف نقطه کلیدی |
| Feature Detection | تشخیص ویژگی (آشکارسازی ویژگی) | مکان‌یابی نقاط کلیدی در تصویر |
| Feature Description | توصیف ویژگی | محاسبه بردار ویژگی برای هر نقطه کلیدی |
| Harris Corner Detector | آشکارساز گوشه هریس (Harris) | تشخیص گوشه‌ها بر اساس تغییرات شدت در جهات مختلف |
| Shi-Tomasi Corner Detector | آشکارساز گوشه شی-توماسی | اصلاح معیار انتخاب گوشه در هریس (Good Features to Track) |
| SIFT | تبدیل ویژگی ناوردا با مقیاس (SIFT) | Scale-Invariant Feature Transform |
| Scale Invariance | ناوردایی به مقیاس | مقاومت در برابر کوچک و بزرگ شدن اندازه تصویر |
| Rotation Invariance | ناوردایی به چرخش | مقاومت در برابر دوران تصویر در صفحه |
| FAST | الگوریتم فست (FAST) | Features from Accelerated Segment Test |
| ORB | الگوریتم او‌آربی (ORB) | Oriented FAST and Rotated BRIEF |
| BRIEF | توصیف‌گر دودویی بریف (BRIEF) | Binary Robust Independent Elementary Features |
| Feature Matching | تطبیق ویژگی‌ها | یافتن متناظرترین نقاط کلیدی بین دو تصویر |
| Brute-Force (BF) Matcher | تطبیق‌دهنده جستجوی فراگیر (Brute-Force) | مقایسه هر توصیف‌گر با تمامی توصیف‌گرهای تصویر دیگر |
| FLANN Matcher | تطبیق‌دهنده سریع فلن (FLANN) | Fast Library for Approximate Nearest Neighbors |
| Hamming Distance | فاصله همینگ | معیار فاصله بهینه برای توصیف‌گرهای دودویی |
| L2 Distance / Euclidean | فاصله اقلیدسی (L2) | معیار فاصله هندسی برای توصیف‌گرهای اعشاری ممیز شناور |
| Homography | هوموگرافی (تبدیل همگرافی) | ماتریس نگاشت پرسپکتیو بین دو صفحه در فضا |
| RANSAC | روش رنسک (RANSAC) | Random Sample Consensus - حذف داده‌های پرت و نامتناسب |
| Inliers / Outliers | داده‌های درون‌خط (معتبر) / داده‌های پرت | نقاط متناظر صحیح در مقابل نقاط نادرست |
۵. تحلیل ویدیو و تخمین حرکت (Video Analysis & Motion)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Optical Flow | شار نوری (جریان نوری) | بردار حرکت ظاهری الگوهای روشنایی در فریم‌های متوالی |
| Lucas-Kanade Method | روش لوکاس-کاناده | روش دیفرانسیلی تخمین شار نوری تنک (Sparse Optical Flow) |
| Gunnar Farneback | روش فارنبک | تخمین شار نوری چگال (Dense Optical Flow) |
| Meanshift | روش تغییر میانگین (Meanshift) | ردیابی شیء با صعود گرادیان توزیع چگالی رنگ |
| Camshift | الگوریتم کَم‌شیفت (CAMShift) | Continuously Adaptive Meanshift - انطباق خودکار اندازه و زاویه |
| Background Subtraction | تفریق پس‌زمینه (حذف پس‌زمینه) | جداسازی اشیاء متحرک با مدلسازی پس‌زمینه استاتیک |
| MOG / MOG2 | مدل مخلوط گاوسی (MOG) | مدلسازی هر پیکسل با چندین توزیع گاوسی جهت تاب‌آوری سایه‌ها |
| KNN Background Subtractor | تفریق پس‌زمینه با K-نزدیک‌ترین همسایه | K-Nearest Neighbors Background Subtractor |
۶. کالیبراسیون دوربین و بازسازی سه‌بعدی (Camera Calibration & 3D)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Camera Calibration | کالیبراسیون دوربین | محاسبه ماتریس پارامترهای داخلی و ضرایب اعوجاج لنز |
| Intrinsic Parameters | پارامترهای ذاتی (داخلی) | فاصله کانونی (fx, fy) و نقطه مرکزی سنسور (cx, cy) |
| Extrinsic Parameters | پارامترهای بیرونی (خارجی) | بردار دوران (R) و بردار انتقال (T) نسبت به دستگاه مختصات جهان |
| Lens Distortion | اعوجاج لنز | خطای نوری سیستم عدسی |
| Radial Distortion | اعوجاج شعاعی | اعوجاج بشکه‌ای (Barrel) یا بالشتکی (Pincushion) |
| Tangential Distortion | اعوجاج مماسی | ناشی از عدم هم‌محوری کامل سنسور با لنز |
| Chessboard / Pattern | صفحه شطرنجی / الگوی کالیبراسیون | الگوی مرجع شناخته‌شده جهت استخراج نقاط کنترلی |
| Pose Estimation | تخمین وضعیت (تخمین پوز) | محاسبه موقعیت مکانی و زاویه جسم یا دوربین در فضای سه‌بعدی |
| Epipolar Geometry | هندسه اپی‌پولار | هندسه بینایی دوچشمی (استریو) و خطوط متناظر |
| Epipole | نقطه اپی‌پول | تصویر مرکز دوربین اول در صفحه دوربین دوم |
| Epipolar Line | خط اپی‌پولار | امتداد خط دید نقطه سه‌بعدی در صفحه تصویر دیگر |
| Fundamental Matrix | ماتریس بنیادین (F) | ماتریس نگاشت بین نقاط تصویری در هندسه اپی‌پولار |
| Essential Matrix | ماتریس اساسی (E) | ماتریس هندسه اپی‌پولار با لحاظ پارامترهای کالیبره دوربین |
| Stereo Vision | بینایی استریو (دید دوچشمی) | استخراج اطلاعات عمق از طریق دو دوربین کنار هم |
| Disparity Map | نقشه ناهمخوانی (دیسپاریتی) | اختلاف موقعیت افقی پیکسل‌های متناظر در تصویر چپ و راست |
| Depth Map | نقشه عمق | فاصله فیزیکی هر نقطه از سنسور دوربین |
۷. یادگیری ماشین و خوشه‌بندی (Machine Learning & Clustering)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Machine Learning | یادگیری ماشین | شاخه‌ای از هوش مصنوعی برای یادگیری الگوها از داده‌ها |
| Supervised Learning | یادگیری نظارت‌شده (با سرپرست) | آموزش با استفاده از داده‌های برچسب‌دار |
| Unsupervised Learning | یادگیری بدون نظارت (بدون سرپرست) | کشف ساختار و الگوهای پنهان در داده‌های بدون برچسب |
| Clustering | خوشه‌بندی | دسته‌بندی داده‌ها به گروه‌های همگن |
| K-Means Clustering | خوشه‌بندی کی-میانگین (K-Means) | الگوریتم خوشه‌بندی بر مبنای کمینه‌سازی فاصله با مراکز |
| Centroid | مرکز خوشه | میانگین مختصات اعضای یک خوشه |
| Compactness | فشردگی (معیار چولگی درون‌خوشه‌ای) | مجموع مربعات فاصله نمونه‌ها از مراکز خوشه‌های مربوطه |
| Vector Quantization | کوانتیزاسیون برداری | کاهش تعداد رنگ‌ها یا حالت‌ها با نگاشت به مقادیر شاخص |
۸. عکاسی محاسباتی و بازیابی تصویر (Computational Photography)#
| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|
| Denoising | نوفه‌زدایی / حذف نویز | پالایش و کاهش نویز تصویر |
| Non-Local Means (NLM) | میانگین‌های غیرمحلی | حذف نویز با مقایسه وصله‌های مشابه در سراسر تصویر |
| Inpainting | بازسازی تصویر (ترمیم تصویر) | پر کردن مناطق مخدوش یا حذف اشیاء با برون‌یابی محیط |
| High Dynamic Range (HDR) | دامنه دینامیکی بالا (HDR) | ترکیب چندین تصویر با نوردهی‌های مختلف |
| Exposure | نوردهی (زمان نوردهی دوربین) | Exposure Time |
| Camera Response Function (CRF) | تابع پاسخ دوربین | نگاشت غیرخطی روشنایی صحنه به مقادیر پیکسلی دیجیتال |
| Tonemapping | نگاشت تن (Tonemapping) | تبدیل تصویر ۳۲ بیتی HDR به تصویر استاندارد ۸ بیتی برای نمایش |
| Chromatic Aberration | ابیراهی رنگی (انحراف رنگی لنز) | شکست غیریکسان طول‌موج‌های مختلف نور توسط عدسی |